Jak przygotować grę terenową dla dwustu dzieci i nie stracić przy tym kontroli

Organizacja gry terenowej wygląda z zewnątrz jak zabawa, a od środka przypomina logistykę mniejszej imprezy masowej. Przy dwustu uczestnikach nie da się improwizować. Trzeba wiedzieć, ilu ludzi obsługuje każdy punkt, gdzie stoi apteczka, kto ma telefon do wszystkich opiekunów i co się stanie, jeśli w połowie trasy zacznie padać. Pierwszą rzeczą, jaką ustalamy przy planowaniu, jest liczba patroli i przepustowość stanowisk. Jeśli zadanie zajmuje dziesięć minut, a patroli jest dwanaście, przy jednym punkcie zrobi się kolejka na dwie godziny. Dlatego każdy patrol startuje z innego miejsca i porusza się według własnej kolejności, a czas wykonania zadania mierzymy zawczasu na własnej kadrze.

Trasa to drugi element wymagający rozwagi. Kusi, żeby poprowadzić dzieci przez atrakcyjne, ale trudne terenowo miejsca. Praktyka pokazuje, że lepiej wybrać trasę nudniejszą w opisie, a bezpieczną w przejściu. Unikamy przejść przez ruchliwe jezdnie bez sygnalizacji, stromych skarp i miejsc, w których grupa musi iść gęsiego wzdłuż drogi. Każde przejście przez ulicę oznacza dorosłego stojącego w tym punkcie przez cały czas trwania gry. Przy trzynastu punktach i kilku przejściach potrzeba naprawdę sporo osób, a kadra nie bierze się znikąd. Dlatego przy dużych edycjach angażujemy instruktorów z całego hufca oraz starszych harcerzy, dla których to jest zresztą świetna szkoła odpowiedzialności.

Pogoda potrafi zniszczyć najlepszy scenariusz. Słoneczny czerwcowy dzień brzmi idealnie, dopóki termometr nie pokaże dwudziestu ośmiu stopni, a trasa nie przebiega w większości przez otwarty teren. Wtedy zaczynają się problemy: dzieci szybko się męczą, kończy się woda, kilka osób łapie ból głowy. Nauczyliśmy się planować przynajmniej połowę punktów w cieniu, przewidywać zapas wody na mecie i wyraźnie pisać w komunikacie, że nakrycie głowy nie jest opcjonalne. Przy deszczu problem jest odwrotny, bo namakają karty punktowe i materiały. Foliowe koszulki rozwiązują to za kilka złotych, tylko trzeba o nich pomyśleć wcześniej, a nie w dniu gry.

Konstrukcja zadań decyduje o tym, czy uczestnicy zapamiętają grę. Najgorzej wypadają zadania oparte wyłącznie na wiedzy, bo dzielą grupę na tych, którzy znają odpowiedź, i całą resztę stojącą bezczynnie. Znacznie lepiej działają zadania wymagające współdziałania, gdzie każdy ma jakąś rolę. Przeniesienie ładunku bez użycia rąk, ułożenie hasła z rozproszonych elementów, przejście przez wyznaczony obszar w określony sposób, rozpoznanie tropów albo drzew, zbudowanie konstrukcji z tego, co jest pod ręką. Warto też wpleść element lokalny, na przykład pytanie o historię miejsca, przy którym stoi punkt. Dzieci zapamiętują takie rzeczy zaskakująco dobrze, znacznie lepiej niż podobną informację podaną na lekcji.

Punktacja bywa źródłem konfliktów, jeśli jest nieprecyzyjna. Instruktor oceniający na oko za chwilę usłyszy, że inny patrol dostał więcej za to samo. Dlatego każde stanowisko dostaje kartę z jasnymi kryteriami: ile punktów za wykonanie, ile za czas, ile za współpracę, co obniża wynik. Kadra przy punkcie nie improwizuje. Warto też przewidzieć nagrodę pocieszenia albo pamiątkę dla wszystkich, żeby dwanaście patroli nie kończyło gry z jednym zwycięzcą i jedenastoma rozczarowanymi grupami. Koszulka albo plakietka dla każdego uczestnika kosztuje, ale zmienia atmosferę na mecie diametralnie.

Kwestie formalne przy imprezie dla szkół są nieuniknione. Potrzebne są zgody rodziców na udział, lista uczestników u każdego opiekuna, ustalenie odpowiedzialności między szkołą a organizatorem i sprawdzenie, czy w grupie ktoś ma przeciwwskazania zdrowotne. Zdarza się, że nauczyciel dowiaduje się o astmie ucznia dopiero podczas biegu i to jest sytuacja, której da się uniknąć zwykłą kartką wypełnioną wcześniej. Przy grze przechodzącej przez tereny miejskie warto poinformować straż miejską, a jeśli trasa wchodzi w las, sprawdzić, czy nie obowiązuje akurat zakaz wstępu.

Co się dzieje, kiedy któryś z tych elementów zawiedzie? Najczęstszy scenariusz to rozciągnięcie się grupy. Szybkie patrole kończą po godzinie i nudzą się na mecie, wolne wracają po trzech i są wykończone. Rozwiązaniem jest ustalenie limitu czasu na punkt oraz obserwatorów przemieszczających się po trasie, którzy zgłaszają, gdzie robi się zator. Drugi typowy problem to zgubiony patrol. Zapobiega mu prosta zasada: każdy patrol ma dorosłego opiekuna z naładowanym telefonem i listą numerów, a mapa jest czytelna nawet dla kogoś, kto pierwszy raz widzi tę okolicę.

Mimo tych wszystkich komplikacji gra terenowa pozostaje najskuteczniejszą formą, jaką znamy, żeby pokazać dzieciom, na czym polega działanie w grupie. Dwie, trzy godziny na świeżym powietrzu, konkretne zadania, wspólny wynik i emocje przy ogłaszaniu wyników robią więcej niż seria pogadanek o współpracy. Uczestnicy wracają zmęczeni, brudni i zadowoleni, a organizatorzy zbierają sprzęt z trzynastu punktów i już wiedzą, co poprawić przy następnej edycji. Zawsze coś jest do poprawienia i to jest chyba najzdrowsze podejście do organizowania takich rzeczy.